Het Charter van Kortenberg - historiek

Charter van Kortenberg 1312

De abdij van Kortenberg werd vooral bekend door het Charter van Kortenberg van 27 september 1312. Dit charter, dat getekend werd door Hertog Jan II van Brabant, zouden we best een grondwet kunnen noemen. Het was geldig voor het gehele hertogdom. Er ontstond uit dit charter een soort 'Parlement’ of ‘'Raad van Cortenbergh', een voorloper van de latere standenvergaderingen, namelijk de geestelijkheid, de adel, en de steden.

Vanaf het midden van de 13^de eeuw werden er door de Brabantse hertogen charters of keuren opgesteld. Om hun opvolging veilig te stellen gaven de hertogen de steden fiscale en gerechtelijke vrijheden.

In 1312 wilde de zieke hertog Jan II van Brabant de opvolging door zijn 12-jarige zoon Jan III veiligstellen. Hij riep daarom de belangrijkste edelen en vertegenwoordigers van de steden samen in Kortenberg voor een landsvergadering.

In het hier afgekondigde charter werden bestaande rechten bevestigd, beloofde de hertog om geen extra belastingen te heffen en erkende hij het recht op stedelijke rechtbanken en onafhankelijke rechtspraak.

Nieuw was dat hierbij een permanente ‘raad of parlement van Kortenberg’ werd opgericht, bestaande uit vier edelen en tien vertegenwoordigers uit de steden Leuven, Brussel, Antwerpen, ’s-Hertogenbosch, Tienen en Zoutleeuw.

Precies een maand na de ondertekening stierf Jan II.

Het Charter van Kortenberg is na de Magna Charta in Engeland het oudste document in Europa dat de macht van vorsten aan banden legt. In Engeland ging die macht grotendeels naar de adel, in Brabant trokken de burgers van de steden die naar zich toe – in die zin is het Charter van Kortenberg veel vooruitstrevender dan de Magna Charta. Het Charter van Kortenberg kan daarmee beschouwd worden als de prille grondslag voor de latere vormen van democratie en van lokale autonomie op het Europese vasteland.

Oorspronkelijke tekst:

Wij, Hertog Jan Van Brabant, geven te houdene, ewelec , vortane al d'articlen die hier naer bescreven staan:

• Eerstwaerfs; dat wij no bede nemen, hensij omme occaison van ridderscape, van huweleke ochte gevangnesse, ende die bede sal men also wes’lec nemen. 
• Vort selen wij, selen wij houden al onse lant te wette ende onze lieden, riken ende armen, wet!, ende vonnesse doenghelijc. 
• Vort selen wij, selen wij alle onse vrie staden houden in haerre vriheiden die sie harebracht hebben. 
• Vort selen wij, selen wij kiesen binnen lands viere goede lieden. Ende desen selen komen te Corthemberghe, van drien weken te drien weken. Ende volle macht hebben van onsen weghen, altoes alle dese dinghe te verbeterne.
• Ende vort ware dat zake dat enech van voorgeseiden riddren van live te doen ghinghe, dat men enen andren kiesen bi rade der goeder liede van den lande. Ende dese riddren, zij selen sueren op d'Heil'ge Evangeliën dat si ons wale bewaren selen ende recht geschien doen na hare beste. Ende ware dat sake dat de riddren eneghe dinghe maekten, so consenteren wij dat men binnen onsen lande engheen vonnesse segghen sal, noch dienst doen en sal, tot ane dier stont, dat men die dinghe geschien dade. 

So hebben wij, Hertog Jan Van Brabant, deze lettren besegelt.

Also is’t gesijt. 

---

Kortenberg 2020 en Charter voor de toekomst van Kortenberg 2012

In 2012 werd naar aanleiding van de 700^ste verjaardag van het Charter van Kortenberg dankzij een participatietraject een toekomstvisie bepaald en een vernieuwd, eigentijds Charter van Kortenberg ontworpen. Dit Charter is een engagement van de burgers en bestuurders van de gemeente Kortenberg om in samenspraak en gedeelde verantwoordelijkheid afspraken en grondbeginselen vast te leggen die richting geven aan onze gemeente en onze lokale gemeenschap.

Naar aanleiding van de 700ste verjaardag van het Charter van Kortenberg werden er feestelijke evenementen georganiseerd, en ook een participatietraject met het oog op het ontwerpen van een toekomstvisie en een vernieuwd Charter van Kortenberg.

Met het initiatief ’Kortenberg 2020‘ werd een toekomstverkenning georganiseerd in 2012. Een diverse groep met mensen uit alle deelgemeenten, van alle leeftijden en met bijna evenveel mannen als vrouwen, heeft een hele dag gedroomd en nagedacht over de toekomst van Kortenberg.

De toekomstverkenning mondde uiteindelijk uit in een nieuw ‘Charter voor de toekomst van Kortenberg’, waarin zes belangrijke basisprincipes werden vastgelegd, met wederzijdse afspraken tussen burgers en bestuur. Het Charter dat in 2012 na deze droom- en denkdag ontstond, drukte uit hoe de inwoners van Kortenberg dachten over vragen als: Waar willen wij staan in 2020? In welke gemeente willen wij dan leven? Wat zijn de gemeenschappelijke kernwaarden die wij delen? 

Op 27 september 2012 werd de 700ste verjaardag van het Charter van Kortenberg gevierd met een academische zitting in de Oude Abdij van Kortenberg. Tijdens deze zitting werd een vertaalslag gemaakt naar recente democratische en bestuurlijke ontwikkelingen en werd het 'Charter voor de toekomst van Kortenberg' voorgesteld.

De Chartergroep

Een kerngroep van een tiental burgers en bestuurders leidde het traject van ‘Kortenberg 2020’ en het Charter voor de toekomst van Kortenberg 2012 in goede banen. Ook na 2012 bleef de Chartergroep bestaan als een gezamenlijk initiatief van inwoners en beleid dat streeft naar een doorontwikkelde participatieve democratie. 

Zij ontwikkelden ook een toetsingsinstrument, namelijk de 'Chartertoets'.

Droom- en denkdag 2023

Na een tiental jaar was het tijd om de blik opnieuw op de toekomst te richten. Op een nieuwe droom- en denkdag in 2023 bogen bestuurders en inwoners zich over de vraag hoe Kortenbergenaren denken over de grondbeginselen die tien jaar geleden werden gedroomd. In een constructieve en positieve sfeer werden er ideeën uitgewisseld.

Een resultaat hiervan was dat het Charter voor de toekomst van Kortenberg opnieuw bekrachtigd en aangevuld werd.

De deelnemers van de droom- en denkdag maakten kennis met elkaar en met deze zes Charterprincipes door het spel 'Charterstarter' te spelen. De kaartenset van dit spel bevat voor elk van de zes principes of grondbeginselen zes situaties uit het dagelijkse leven. Door in groep in gesprek te gaan over deze situaties, kom je snel te weten welke impact de grondbeginselen of principes van het Charter hebben in onze samenleving.

Speel het spel

Wil jij met je buurt of straat, met je vereniging, met vrienden, ... ook eens graag de Charterstarter spelen? Dat kan!

• Ontleen het spel in de Bib. De spelletjesbib vind je achteraan in de Bib aan de zeteltjes.
• Vraag een kaartenset aan bij de dienst Participatie. 

Chartertoets

Om te toetsen of de zes basisbeginselen van het Charter voor de toekomst van Kortenberg impact hebben gehad op de realisaties van het beleid, werd er een Chartertoets ontwikkeld.

In 2013 vond een eerste Chartertoets plaats. Een veertigtal geïnteresseerde inwoners en schepenen kwamen toen samen om een aantal beleidsthema’s samen te overlopen en te bekijken bekeken in welke mate de grondbeginselen van het Charter hierin terug te vinden waren.

Later werd er een methode ontwikkeld voor de Chartertoets, waarvan de basis een grote burgerbevraging is. Deze verzamelde informatie wordt vervolgens in de gemeentelijke adviesraden getoetst. De resultaten van deze toets worden verzameld in een document, de Chartertoets, dat bestuurders en burgers vervolgens als leidraad kunnen gebruiken voor het toekomstige beleid.

De Grote Kortenberg-enquête van 2017 leverde gegevens van meer dan 800 inwoners aan voor de Chartertoets van 2018.

In de Grote Kortenberg-enquête van 2023 gaven een 1000-tal inwoners input voor de Chartertoets van 2024.